Zapora Porąbka to betonowa ściana o długości 260 metrów, która od lat 30. zamyka dolinę Soły w Beskidzie Małym. Za nią leży Jezioro Międzybrodzkie. Na koronę wchodzi się bez biletu i bez bramek. Po jednej stronie jest woda i zalesione wzgórza, po drugiej głęboka dolina rzeki. Dobre miejsce na przystanek w drodze na Żar albo na krótki spacer, gdy pogoda nie nadaje się na dłuższą wyprawę.
Zapora Porąbka – gdzie leży i skąd to zamieszanie z nazwą
Nazwa myli. Formalnie zapora stoi w Międzybrodziu Bialskim, ale od zabudowań Porąbki dzieli ją raptem około 200 metrów. Stąd „Porąbka” w nazwie, choć adres brzmi 34-312 Międzybrodzie Bialskie. W nawigacji najlepiej wpisać po prostu „Zapora Porąbka”.
Obiekt leży przy drodze wojewódzkiej 948, która łączy Bielsko-Białą z Żywcem. Z Oświęcimia to niecałe 30 km, z Krakowa trochę dalej. Na rowerze też się da: opisywano już całodzienne wypady z Krakowa przez Wadowice i Andrychów, ale to trasa na ponad 150 km w obie strony, więc raczej dla zaprawionych.
Historia zapory – projekt Narutowicza i budowa w latach 1928–1937
Budowa trwała od 1928 do 1937 roku. Zaporę zaprojektowali Gabriel Narutowicz i Tadeusz Baecker, a wykonała ją spółka polsko-francuska. Narutowicz był inżynierem hydrotechnikiem, zanim został pierwszym prezydentem Polski. Przy okazji to jedna z tych budowli, przy których widać, że międzywojenna Polska potrafiła realizować poważne inwestycje.
Konstrukcja to tak zwana zapora ciężka. Jej masa i beton, osadzony na skalnym podłożu, wystarczają, żeby utrzymać spiętrzoną wodę. W źródłach często pojawia się określenie, że to pierwsza w Polsce zapora tego typu. Wysokość podaje się różnie, od niespełna 40 m do około 38 m, zależnie od opracowania. Różnica to detal, a na żywo i tak robi wrażenie.
Pierwotnie chodziło głównie o ochronę przed powodziami, bo Soła potrafiła narobić szkód. Dopiero z czasem teren zaczął pełnić też funkcję rekreacyjną i dziś większość odwiedzających przyjeżdża tu raczej na spacer niż z zainteresowania hydrotechniką.
Zapora pracuje w parze z elektrownią szczytowo-pompową na górze Żar, oddaną w 1979 roku. Jezioro Międzybrodzkie jest jej dolnym zbiornikiem, a górny leży na szczycie Żaru. Woda jest więc pompowana w górę i puszczana z powrotem, kiedy potrzeba prądu.
Co zobaczyć na zaporze i wokół niej
Główna atrakcja to spacer po koronie. Z jednej strony rozciąga się Jezioro Międzybrodzkie, z drugiej dolina Soły. Przy dobrej widoczności w oddali można dostrzec nawet Tatry, choć nie ma co na to liczyć.
U stóp zapory stoi elektrownia wodna. Uruchomiono ją na początku lat 50., a jej moc podaje się na około 12,5 MW. Dobrze widać też przelewy i upusty wody, najlepiej od strony Porąbki, skąd cała konstrukcja mieści się w kadrze. Fotografowie znajdą tu sporo materiału, zwłaszcza gdy woda jest spuszczana.
Wnętrza zapory, czyli galerie kontrolne i hala maszyn, nie są otwarte dla każdego. Zwiedzanie jest możliwe tylko w wyznaczonych terminach albo dla grup, po wcześniejszym umówieniu z operatorem. Wizyta bez zapowiedzi kończy się na koronie i spacerze dookoła.
Cały zbiornik ma około 5 km długości i niecałe 4 km² powierzchni. Pojemność to ponad 26 mln m³ wody. W jeziorze żyją m.in. szczupak, sandacz, pstrąg, karp, okoń, leszcz i sum, więc wędkarze też mają tu coś dla siebie. Nad brzegiem leżą letniskowe miejscowości: Międzybrodzie Bialskie, Międzybrodzie Żywieckie i Żarnówka. Jest tam plażowanie, przystań wodna i sporo miejsc na piknik.
Dla kogo to miejsce – rodziny, rowerzyści, fotografowie
Z dziećmi sprawdza się dobrze. Spacer jest krótki i płaski, a zapora robi wrażenie na maluchach. Przy okazji można im wytłumaczyć, po co się buduje zapory na dużych rzekach. Wiosną i jesienią jest tu szczególnie malowniczo, latem dochodzą plaże nad jeziorem.
Rowerzyści traktują zaporę jako punkt na trasie wokół Jeziora Międzybrodzkiego. Fani techniki dostają zabytek z okresu międzywojennego, a przy odrobinie planowania także możliwość zwiedzania wnętrza w ramach grupy. Dla kogoś, kto szuka atrakcji na pół dnia albo całą wycieczkę, sama zapora będzie za mało, trzeba ją połączyć z czymś jeszcze.
Dobre połączenia w okolicy:
- Góra Żar – kolejka linowo-terenowa, górny zbiornik elektrowni szczytowo-pompowej, szybowiska i widoki na całą okolicę.
- Chrobacza Łąka – krzyż jubileuszowy i platforma widokowa, w pogodny dzień z widokiem na Tatry i jezioro.
- Rezerwat Zasolnica i Czupel – dla tych, którzy chcą wejść w Beskid Mały na dłużej.
- Przystań Wodna w Międzybrodziu Żywieckim – sprzęt wodny i spokojniejsze wypoczywanie nad brzegiem.
Zapora Porąbka – informacje praktyczne: ceny, godziny, dojazd, parking
- Adres: Zapora Porąbka, 34-312 Międzybrodzie Bialskie (tuż przy granicy z Porąbką).
- Bilety: korona zapory jest ogólnodostępna i bezpłatna.
- Godziny: brak oficjalnych godzin otwarcia dla spaceru po koronie. Wejście na teren techniczny, czyli galerie i halę maszyn, tylko po wcześniejszym uzgodnieniu z operatorem, zwykle dla grup.
- Parking: darmowy, tuż obok zapory.
- Dojazd: samochodem drogą wojewódzką 948 (Bielsko-Biała – Żywiec). Autem jest najwygodniej, ale można też dojechać rowerem.
- Ile czasu: na samą zaporę wystarczy 30–60 minut spaceru ze zdjęciami. Jeśli w planie jest jezioro i Żar, cały dzień lub weekend.
- Kiedy jechać: najładniej wiosną i jesienią. W upalne dni lepiej połączyć wizytę z plażowaniem nad jeziorem.
- Kontakt w sprawie zwiedzania wnętrza: trzeba ustalić z zarządcą obiektu, bo dostęp ma charakter grupowy.