Gmach Teatru Polskiego przy ul. 1 Maja 1 wygląda trochę jak kawałek Wiednia przeniesiony do Bielska-Białej. Teatr działa od 1890 roku i do dziś gra w prawie niezmienionym budynku z epoki. Ludzie przychodzą tu głównie na spektakle, ale sama bryła, fasada i wnętrza też są powodem, żeby się tu zjawić. W planie weekendu pasuje jako wieczorny punkt programu po dniu spędzonym w centrum.
Teatr Polski w Bielsku-Białej – co to za budynek
Gmach powstał w latach 1889–1890 według projektu wiedeńskiego architekta Emila von Förstera. Był to wtedy znany w Europie budowniczy teatrów. Styl jest eklektyczny, z przewagą neoklasycyzmu i neobaroku. Na fasadzie widać motyw rzymskiego łuku triumfalnego, a nad wejściem stoją posągi Apolla i dwóch muz: Melpomeny i Talii.
Förster oparł się na dużych wzorcach. Bielska bryła przypomina Operę Wiedeńską i Teatr Narodowy w Budapeszcie, tylko w mniejszej skali. Miasto na dorobku chciało mieć taką wizytówkę i ją dostało.
Przed wejściem stoi fontanna z 1895 roku. Dobrze się przy niej zatrzymać, żeby obejrzeć fasadę z oddali, zanim wejdzie się do środka.
Historia teatru – od „Snu nocy letniej” do sceny polskiej
Teatr miejski otwarto 30 września 1890 roku, a pierwszym spektaklem był „Sen nocy letniej” Szekspira. Ziemię pod budowę podarował miastu książę Sułkowski. Zbiórka pieniędzy wśród mieszkańców poszła podobno bardzo dobrze, a komitet budowy powstał już w 1887 roku. Kierował budową miejscowy rzemieślnik Andrzej Walczok ze Straconki.
Od pierwszych dni w budynku było światło elektryczne, co w 1890 roku było nowinką. Bielsko nie miało wtedy elektrowni, więc prąd produkował specjalny generator w budynku na tyłach teatru.
Początkowo grano tu wyłącznie po niemiecku. Scena była uważana za jedną z lepszych prowincjonalnych w Cesarstwie Austro-Węgierskim. W międzywojniu teatr był jedyną w Polsce zawodową sceną niemieckojęzyczną. Równolegle od 1922 roku działało Towarzystwo Teatru Polskiego, które chciało w Bielsku stałej polskiej sceny.
Po wojnie, w 1945 roku, zaczął działać Teatr Polski. Zainaugurował działalność 18 października w Cieszynie, a tydzień później w Bielsku. Przez lata był teatrem dwóch miast, bo cieszyński zespół pełnił rolę filii. Nazwa zmieniała się kilka razy: Cieszyn-Bielsko, Bielsko-Cieszyn, Bielsko-Biała. Od 1993 roku obowiązuje po prostu Teatr Polski.
Budynek był też rozbudowywany. Około 1905 roku przeszedł przebudowę według planów Ferdynanda Fellnera i Hermana Helmera, czyli biura znanego z wielu europejskich teatrów. Wtedy pojawiła się m.in. nowoczesna scena i instalacje.
Wnętrza i kurtyna – na co patrzeć w środku
Największy skarb to oryginalna malowana kurtyna z 1890 roku, „Taniec Nimf”. Wykonano ją w wiedeńskiej pracowni Johanna Kautsky’ego, a podpisał ją Francesco Angelo Rottonara, cenionym malarz dekoracji teatralnych. Kurtyna przetrwała ponad sto trzydzieści lat, co jest sporym wyczynem jak na tkaninę, którą codziennie się podnosi i opuszcza.
Warto też spojrzeć w górę i na ściany. Sztukaterie i dekoracje rzeźbiarskie wykonali Josef Scheurer z Białej oraz Adolf Szily z Wiednia. Wnętrza zostały odnowione i są bogato zdobione, w tym stylu, który dziś nazywa się po prostu „teatralnym”: złocenia, gzymsy, ozdobne detale na każdym kroku.
Budynek należy do cenniejszych zabytków architektury teatralnej w Polsce i jest wpisany do rejestru zabytków (decyzja z 1986 roku). Remonty prowadzone przez ostatnie lata przywracają mu dawny wygląd. Piwnicę zaadaptowano na kawiarnię, co przydaje się, gdy do spektaklu zostaje jeszcze trochę czasu.
Repertuar i Mała Scena – dla kogo ten teatr
Teatr gra przede wszystkim wieczorami. Repertuar jest szeroki. Obok klasyki dramatu są komedie, widowiska muzyczne i nowocześniejsze realizacje. Wśród tytułów, które pojawiały się w ofercie, są „Mayday”, „Pomoc domowa” czy „Mistrz i Małgorzata”. Konkretne spektakle zmieniają się z miesiąca na miesiąc, więc trzeba zajrzeć na stronę teatru i sprawdzić, co jest akurat grane.
Instytucja ma dwie sceny w dwóch budynkach. Duża Scena mieści się w zabytkowym gmachu przy ul. 1 Maja 1, a Mała Scena po drugiej stronie ulicy, pod numerem 2. Administracja ma siedzibę osobno, przy ul. Kołłątaja 4, ale turysta raczej tam nie zajrzy.
Dla kogo to miejsce? Dla osób, które chcą spędzić wieczór inaczej niż w restauracji. Dla miłośników architektury, którzy przy okazji zobaczą wnętrze z epoki. Dla par i grup znajomych szukających komedii na weekend. Dzieci niekoniecznie wytrzymają dorosły repertuar, więc przy rodzinnych wyjazdach trzeba sprawdzić, czy w danym terminie jest coś odpowiedniego dla młodszych widzów.
Początki teatru w Bielsku sięgają jeszcze dalej niż rok 1890. Pierwszą scenę urządził po 1786 roku książę Franciszek Sułkowski w dawnym browarze zamkowym.
Bilety, godziny i dojazd – informacje praktyczne
Teatr działa jako scena repertuarowa, więc wejść do środka najłatwiej na spektakl. Informacji o regularnym zwiedzaniu bez przedstawienia nie ma, więc kto chce tylko obejrzeć wnętrza, powinien wcześniej zadzwonić lub napisać do teatru.
- Adres: ul. 1 Maja 1, 43-300 Bielsko-Biała (Dolne Przedmieście, w centrum miasta).
- Kasa biletowa: wtorek–piątek 10:00–18:00, z przerwą 14:00–15:00. W soboty, niedziele i święta kasa jest czynna tylko w dni ze spektaklem, od godziny przed rozpoczęciem. W wakacje godziny mogą być inne.
- Bilety: kupisz je w kasie albo online na stronie teatru. Ceny zależą od spektaklu i terminu, a do dyspozycji są też taryfy specjalne. Dokładne kwoty widać w repertuarze.
- Wejście: bileterzy otwierają drzwi około 30 minut przed spektaklem. Lepiej przyjść z zapasem, żeby zdążyć obejrzeć foyer i kawiarnię.
- Kontakt: centrala 33 822 84 51, rezerwacje: [email protected].
- Ile czasu: sam spektakl trwa zwykle 2–3 godziny, plus około pół godziny na wejście i oglądanie wnętrz.
Do centrum Bielska-Białej łatwo dojechać samochodem i komunikacją miejską. Teatr leży w ścisłym centrum, więc po spektaklu można wrócić pieszo do hoteli i lokali w okolicy. Sprawdź wcześniej, czy w interesującym Cię terminie coś grają, bo w dni bez spektaklu kasa może być zamknięta.