Dawna fabryka sukna w samym centrum Bielska-Białej, w której dziś stoją maszyny z miejscowych zakładów włókienniczych. Obiekt wciąż funkcjonuje w głowach i na mapach jako Muzeum Techniki i Włókiennictwa. Oficjalnie nazywa się jednak Stara Fabryka i jest oddziałem Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej. Dobrze pokazuje, skąd wzięło się bogactwo tego miasta i dlaczego nazywano je kiedyś śląskim Manchesterem.

Muzeum Techniki i Włókiennictwa w Bielsku-Białej – dlaczego teraz Stara Fabryka

Placówka ma kilka nazw, co potrafi mylić. Zaczęła w 1979 roku jako Muzeum Techniki Włókienniczej, oddział ówczesnego Muzeum Okręgowego. W 1995 roku zmieniono nazwę na Muzeum Techniki i Włókiennictwa, bo w zbiorach było już sporo rzeczy niezwiązanych z tekstyliami. W 2013 roku pojawiła się nazwa Stara Fabryka, którą muzeum nosi do dziś. W nawigacji i na stronach turystycznych nadal często trafia się stara nazwa, więc obie prowadzą w to samo miejsce.

Budynek należy do dawnej fabryki sukna rodziny Büttnerów. Zespół zabudowań rozrastał się stopniowo, a produkcja trwała tu aż do lat 80. XX wieku. W czasach PRL fabryka weszła w skład większego zakładu włókienniczego. Gdy produkcja się skończyła, halę przekazano organizowanemu muzeum. Wprowadziło się ono w 1983 roku, wcześniej mieściło się przy ul. 1 Maja.

Co zobaczysz na wystawie „Od włókiennictwa do małego fiata”

Główna ekspozycja ma tytuł „Od włókiennictwa do małego fiata”. Powstała od podstaw w latach 2013–2015 i opowiada o przemyśle Bielska-Białej w XIX i XX wieku. Chodzi o drogę od warsztatów i manufaktur, przez wielkie fabryki, aż do motoryzacji. W tle jest oczywiście Fabryka Samochodów Małolitrażowych, która produkowała „malucha”.

Najciekawsza jest część poświęcona technice włókienniczej. Zgromadzono tu maszyny, które naprawdę pracowały w bielskich zakładach. Zostały ustawione w salach odpowiadających kolejnym etapom produkcji: przędzalni, przygotowalni, tkalni i wykończalni. Zwiedzający przechodzi więc przez proces od surowca do gotowej tkaniny, tak jak robili to dawni pracownicy. Nazwy maszyn brzmią czasem egzotycznie. Jest wilk, selfaktor i postrzygarka, a pod wystawowymi opisami kryją się duże urządzenia z żeliwa i stali.

Muzeum nie kończy się na tekstyliach. Zbiory obejmują też inne gałęzie lokalnego przemysłu i techniki:

  • pożarnictwo, w tym zabytkowe konne wozy strażackie,
  • drukarstwo,
  • przemysł metalowy i maszynowy,
  • historię miejskich wodociągów,
  • przedmioty codziennego użytku i urządzenia domowe z dawnych lat.

Ciekawostka: na zewnętrznej, północnej ścianie budynku widać duży mural nawiązujący do włókiennictwa. Zerknij na niego przed wejściem albo po wyjściu.

Historia dwumiasta w tle

Bielsko i Biała były osobnymi miastami, które połączono dopiero w 1951 roku. Przemysł sukienniczy rozwijał się tu od dawna. Przełomem były mechaniczne przędzarki, maszyna parowa i pierwsze fabryki, w których cały proces produkcji odbywał się w jednym miejscu. W okresie międzywojennym „bielska wełna” była znana szeroko, także poza Polską. To tłumaczy, skąd wzięło się porównanie z Manchesterem.

Dzięki temu muzeum jest też lekcją historii miasta. Nie trzeba znać się na tkactwie, żeby zrozumieć, dlaczego w centrum Bielska stoją fabryczne budynki z czerwonej cegły i skąd wzięły się dawne fortuny. Halę adaptowano na muzeum etapami. Ekspozycję stałą na parterze otwarto 2 grudnia 1996 roku, a rok później dołączyła część na piętrze.

Dla kogo to dobre miejsce

Najlepiej sprawdzi się dla osób, które lubią oglądać prawdziwe maszyny i zastanawiać się, jak to wszystko działało. Miłośnicy techniki i historii przemysłu znajdą tu sporo. To także przystanek dla każdego, kto jeździ po Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, bo Stara Fabryka jest jego częścią.

Z dziećmi też można tu przyjść, ale trzeba liczyć się z tym, że to muzeum przemysłowe, a nie centrum nauki z przyciskami. Starsze dzieciaki, zwłaszcza zainteresowane techniką, mogą się wciągnąć. Dla młodszych lepiej dobrać krótszą trasę. Muzeum prowadzi też lekcje muzealne i warsztaty dla grup zorganizowanych, więc dla szkół jest to sensowny punkt wycieczki. Z tej oferty zwykle korzystają klasy i zorganizowane wyjazdy, ale szczegóły trzeba ustalić z muzeum.

Dojazd i okolica

Muzeum leży w centrum Bielska-Białej, na Żywieckim Przedmieściu, przy placu Żwirki i Wigury 8. Od strony ul. Sukienniczej kiedyś używano adresu Sukiennicza 7, stąd różne adresy w starszych przewodnikach i na mapach. W pobliżu są inne punkty miasta:

  • Poczta Główna, około 100 m,
  • Teatr Polski, około 115 m,
  • Katedra św. Mikołaja, około 190 m.

Wizytę łatwo więc połączyć ze spacerem po centrum. Zamek Sułkowskich, główna siedziba muzeum miejskiego, jest niedaleko, więc oba obiekty da się zwiedzić podczas jednego pobytu.

Godziny otwarcia, bilety i kontakt

W źródłach znajdują się różne informacje o godzinach otwarcia. Jedne podają otwarcie około 9:00–16:00, a starsze opisy mówią o czynności od wtorku do piątku. Muzea tego typu często zmieniają godziny w weekendy i w sezonie, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualny harmonogram. Oficjalne godziny i cennik są na stronie muzeum:

  • godziny: muzeum.bielsko.pl/pl/godziny_otwarcia,
  • bilety: muzeum.bielsko.pl/pl/bilety,
  • adres: pl. Żwirki i Wigury 8, 43-300 Bielsko-Biała,
  • telefon: +48 33 812 23 67,
  • e-mail: [email protected].

Konkretnych cen biletów nie podaję, bo w źródłach ich nie było, a w muzeach często się zmieniają. Na zwiedzanie trzeba zarezerwować przynajmniej godzinę. Jeśli ktoś lubi czytać opisy i przyglądać się maszynom, spokojnie zejdzie półtorej godziny albo trochę więcej.